مقام اسم اللَّه الجامع كه ربّ انسان كامل است . پس ، مادامىكه سالك در لباس كثرت است و خود را متصرف در امور مىداند ، در تحت تصرف شيطان است و قرائت او به لسان انانيّت كه لسان فصيح شيطان است واقع است و آنچه به لسان جارى كند اسم اللَّه نخواهد بود . و چون خارج شد از اين كثرت و خود را متصرف نديد و جلوهء فعل حق را در مظاهر خَلقيه مشاهده نمود ، به اول مرتبهء استعاذهء اهل سلوك نايل شده ؛ و اين استعاذهء قيام و قرائت است ، زيرا كه هر دو ، مقام توحيد فعلى است : اما قيام ، چنانچه ذكر شد ، تذكر مقام قيوميت حق است ؛ و براى اهل ولايت تحقق به آن است و تدلى به مقام مشيت است . و اما قرائت ، پس تذكر اسم اللَّه ، كه مقام مشيت مطلقه است و قصر جميع محامد به حق و تذكر مقام رحمانيت و رحيميت و مالكيت ، و اتيان به صيغهء جمع در « نَعْبُدُ » و « نَسْتَعين » و تذكر مقام « هدايت به صراط مستقيم غير مايل به افراط و تفريط » تمام مناسب با توحيد افعال است ؛ چنانچه نزد اهلش واضح است . و چون خارج شد از كثرت صفتى و جميع صفات و اسما را مضمحل ديد و حكم به فنا كرد ، در مرتبهء ثانيه از استعاذه واقع شود كه آن ، استعاذهء ركوع و ذكر آن است ؛ زيرا كه ركوع و ذكر آن ، اشاره به مقام توحيد صفات است ؛ چنانچه در سرّ آن بيايد ، ان شاء اللَّه . و چون غبار كثرت را از دار تحقق پاك نمود و حجب نورانيه و ظلمانيه را برچيد و به مقام توحيد ذاتى و فناى كلى نايل شد ، استعاذهء حقيقيه براى او حاصل آيد . و اين استعاذهء سجود است و ذكر آن ، زيرا كه آن - چنانچه بيايد - اشاره به مقام توحيد ذاتى است . و تواند اشاره به مقامات ثلثه بود آنچه از حضرت رسول - صلى اللَّه عليه و آله - منقول است كه در سجود گفت : اعُوذُ بِعَفْوِكَ مِنْ عِقابِكَ ، وَ اعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ ، وَ اعُوذُ بِكَ مِنْك . « 1 » و آنچه در

--> ( 1 ) - « از كيفر تو به عفوت و از خشم تو به رضايت و از تو به خودت پناه مىبرم . » عوالى اللئالى ، ج 4 ، ص 114 ، بحار الأنوار ، ج 95 ، ص 417 ، « كتاب اعمال السّنين . . . » ، باب 111 .